Nowe przepisy dotyczące konfiskaty aut pijanych kierowców od momentu ich wprowadzenia budzą ogromne emocje i szeroką dyskusję w mediach. Instytucja przepadku pojazdu stała się jednym z najsurowszych narzędzi w polskim prawie mających na celu walkę z plagą nietrzeźwych kierujących na drogach. W tym artykule wyjaśniamy, jak te przepisy wyglądają w praktyce, kiedy dokładnie dochodzi do utraty auta oraz jakie wyjątki przewidział ustawodawca. 

Czym jest przepadek pojazdu? 

Przepadek pojazdu mechanicznego to środek karny nakładany przez sąd, w wyniku którego własność samochodu przechodzi na rzecz Skarbu Państwa. Oznacza to, że kierujący traci swoje auto bez prawa do jakiejkolwiek rekompensaty finansowej. Przepis ten ma działać przede wszystkim odstraszająco – świadomość utraty często drogiego środka transportu ma powstrzymać potencjalnych amatorów jazdy „na podwójnym gazie”. 

Zgodnie z Kodeksem karnym istnieją sytuacje, w których sąd może orzec środek karny w postaci przepadku pojazdu oraz takie, w których orzeczenie takiego środka jest obowiązkowe i w tym zakresie sąd nie ma żadnej dowolności. 

Zgodnie z art. 44b §  1  Kodeksu karnego sąd może orzec przepadek pojazdu: 

• w przypadku prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego a także prowadzenia w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, jeśli sprawca był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo za przestępstwo określone wart. 173, art. 174, art. 177 lub art. 355 § 2  popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub dopuścił się któregoś z tych czynów  w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo,
• w przypadku skazania za udział w nielegalnych wyścigach jako prowadzący pojazd mechaniczny
• w przypadku skazania za rażące przekroczenie prędkości lub rażące naruszenie innych zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym podczas prowadzenia pojazdu mechanicznego (rażąco przekraczając prędkość oraz rażąco naruszając inne zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym i przez to naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo lekkiego, średniego bądź ciężkiego uszczerbku na zdrowiu) 
• w przypadku niestosowania się do orzeczonych środków karnych 
• w przypadku zaostrzenia karalności wobec sprawcy katastrofy lub wypadku 

Zgodnie z art. 44b §  2  Kodeksu karnego sąd orzeka przepadek pojazdu we wszystkich wspomnianych wcześnie przypadkach fakultatywnych, ale musi przy tym zaistnieć jedna najważniejsza przesłanka. Mianowicie,  zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa musi wynosić co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadzić do takiego stężenia. Warto przy tym dodać, iż sąd nie orzeka przepadku pojazdu, gdy zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Zwrot „wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami” ma charakter oceny dokonywanej indywidualnie w każdej sprawie. Trudno wskazać sztywne, uniwersalne kryteria, które pasowałyby do każdej sytuacji. Zależy to zatem od danego przypadku. Przepis nie wprowadza przy tym ograniczeń – szczególne okoliczności mogą dotyczyć zarówno samego czynu, jak i osoby sprawcy. Mogą to zatem być wszelkie czynniki, które potencjalnie wpływają na wymiar kary. Jako że przepadek w określonych sytuacjach jest obligatoryjny (obowiązkowy), sam wyjątek należy stosować bardzo ostrożnie i rzadko. Stosuje się go np. gdy konfiskata pojazdu sprzeciwiałaby się celom, jakiemu ma służyć ten środek. 

Istnieją sytuacje, w których sąd pomimo zaistnienia przesłanek obligatoryjnego przepadku pojazdu, nie orzeka go. Zgodnie z art. 44b §  5 przepadku pojazdu mechanicznego nie orzeka się, jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd mechaniczny nie stanowił wyłącznej własności sprawcy oraz kiedy orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego nie jest możliwe lub celowe, w szczególności z uwagi na jego zbycie albo utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie. Są to zatem takie sytuacje, w przypadku których nie sposób po prostu orzec przepadku pojazdu. Warto również dodać, że w granicach niecelowości mieście się również sytuacja przepadku bardzo kosztownego auta przy stosunkowo niskiej szkodliwości społecznej dokonanego czynu. Wówczas orzeczenie przepadku pojazdu o bardzo wysokiej wartości może być niecelowe ze względu na cele kary. 

Choć mogłoby się wydawać, że prowadzenie nie swojego auta rozwiązuje kwestię przepadku pojazdu, jest jednak zupełnie inaczej. Chodzi w tym przypadku o zapis art. 44b §  6, w myśl którego   w sytuacji, gdy pojazd będący przedmiotem niedoszłego przepadku nie stanowił własności sprawcy (czyli nie ma możliwości orzeczenia jego przepadku, patrz wyżej) sąd orzeka nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5000 do 500 000 złotych. W sytuacji, gdy orzeczenie przepadku pojazdu byłoby niecelowe lub niemożliwe z uwagi na jego zbycie, utratę, zniszczenie czy znaczne uszkodzenie, wówczas sąd może orzec (czyli fakultatywnie) wspomnianą nawiązkę.  

---

Przepadek pojazdu to bezkompromisowa odpowiedź państwa na przestępstwa drogowe popełniane pod wpływem alkoholu. Dla wielu kierowców ryzyko utraty dużej sumy pieniędzy skutecznie działa na wyobraźnię. I choć oczywiście  najskuteczniejszą metodą na uniknięcie tych dotkliwych sankcji pozostaje niezmiennie prosta zasada: piłeś – nie jedź, to w pewnych sytuacjach pomóc może skorzystanie ze wsparcia profesjonalnego adwokata, który poprowadzi Twoją sprawę od początku do końca z jak największą korzyścią dla Ciebie i Twoich Bliskich. 

Potrzebujesz pomocy w sprawie karnej? A może toczy się wobec Ciebie postępowanie w związku z prowadzeniem auta pod wpływem alkoholu?

SKONTAKTUJ SIĘ Z NAMI – Mamy ponad 30-letnie doświadczenie w takich sprawach, jak te.